İnsanın dinə ehtiyacı olduğunu bildirən dəlillər, adətən Əqli (rasional), Fitri (təbiətə bağlı), Psixoloji və İctimai dəlillər kimi izah olunur. Aşağıda həmin dəlilləri gətirib, qısa şəkildə açıqlayacağıq.
1. Fitri dəlillər
İnsan fitrətən ali bir qüvvəyə inanmağa meyillidir. Tarixdə dinsiz cəmiyyət demək olar ki, olmayıb. Müxtəlif dövrlərdə və mədəniyyətlərdə insanların ibadət etməsi göstərir ki, bu ehtiyac insanın yaradılışından gəlir.
2. Əqli (rasional) dəlillər
İnsan ağlı kainatın nizamını, səbəb–nəticə əlaqəsini görür və bu nizamın təsadüfi olmadığını anlayır. Din bu nizamın arxasında ali bir Yaradanın olduğunu izah edərək, ağla uyğun cavablar verir.
3. Mənəvi–əxlaqi dəlillər
Əxlaq normalarının möhkəm və davamlı olması üçün mütləq bir əsas lazımdır. Din yaxşı və pis anlayışlarını sabit prinsiplərlə müəyyən edir və insanı vicdan qarşısında məsuliyyətli edir.
4. Psixoloji dəlillər
İnsan qorxu, ümidsizlik və çətinlik anlarında dayaq axtarır. Din insana ümid, səbir və mənəvi rahatlıq verir və onun tək olmadığını hiss etdirir.
5. Sosial dəlillər
Din cəmiyyətdə birlik, həmrəylik və qarşılıqlı məsuliyyət yaradır. Qaydalar və dəyərlər insanları bir arada yaşamağa və haqsızlıqdan çəkinməyə təşviq edir.
6. Məna axtarışı dəlili
İnsan yalnız maddi ehtiyaclarla kifayətlənmir. Həyatın məqsədi və ölüm sonrası barədə suallar din vasitəsilə mənalı cavab tapır.
Nəticə:
Bu dəlillər onu göstərir ki, din insanın ağlına, fitrətinə, ruhuna və cəmiyyət həyatına cavab verən zəruri bir ehtiyacdır.
Hacı Elçin Əliyev
